ขอ ISBN และ CIP หนังสือในไทย ทำยังไง ใช้เอกสารอะไร ต้องขอก่อนพิมพ์ไหม

ISBN กับ CIP คืออะไร ต่างกันยังไง

หลายคนเขียนต้นฉบับจบแล้ว ส่งไฟล์ให้กราฟิกจัดหน้าเสร็จ พอจะส่งโรงพิมพ์ถึงนึกขึ้นได้ว่า "เลข ISBN ล่ะ" แล้วก็ต้องหยุดรออีกหลายวัน ผมเองตอนทำเล่มแรกปี 2559 ก็ไม่รู้เรื่องพวกนี้เลย ตอนนั้นไม่มีสำนักพิมพ์ ไม่มีใครบอก ทำทุกอย่างแบบคลำทาง จนเล่มแรกพิมพ์ออกมามีหน้ากลับหัว เพราะไม่มีขั้นตอนตรวจอะไรเลย

บทความนี้เลยอยากให้คุณรู้ก่อน ว่าเลขพวกนี้คืออะไร ขอที่ไหน และควรขอตอนไหนของการทำหนังสือ

ISBN คือเลขประจำหนังสือสากล ใช้ระบุหนังสือแต่ละเล่ม แต่ละรูปแบบ เวลาร้านหนังสือ ห้องสมุด หรือระบบขายต้องค้นหาหนังสือ เขาใช้เลขนี้ ส่วน CIP คือข้อมูลบรรณานุกรมของหนังสือ เช่น ชื่อผู้แต่ง ชื่อเรื่อง หัวเรื่อง เลขหมู่ ที่พิมพ์ไว้บนหน้าลิขสิทธิ์ เพื่อให้ห้องสมุดจัดหมวดหนังสือได้ถูก

พูดง่ายๆ ISBN คือบัตรประชาชนของหนังสือ CIP คือประวัติย่อที่แนบมากับบัตร

ทำหนังสือขายเองต้องมี ISBN ไหม

ถ้าจะขายในวงกว้าง ผมแนะนำให้มี ถ้าคุณขายในเพจ Facebook หรือตะกร้า TikTok ของตัวเอง ระบบขายไม่ได้บังคับเลข ISBN ทุกกรณี แต่ถ้าวันหนึ่งอยากเอาหนังสือเข้าร้าน เข้าห้องสมุด หรือส่งให้สายส่ง เขามักถามหาเลขนี้ก่อนเลย

อีกเรื่องคือความน่าเชื่อถือ หนังสือที่มีหน้าลิขสิทธิ์ครบ มี ISBN มี CIP ดูเป็นหนังสือจริงจัง คนอ่านที่หยิบขึ้นมาเปิดจะรู้สึกได้ทันที โดยเฉพาะถ้าคุณใช้หนังสือเป็นนามบัตรให้ธุรกิจ

ส่วนตัวผมมองว่า ขั้นตอนนี้ไม่ได้ยากหรือแพง แต่ต้องวางไว้ให้ถูกจังหวะในแผนการผลิต

ขอ ISBN และ CIP ที่ไหน

ในไทย ขอได้ผ่านระบบออนไลน์ของสำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร ที่ e-service.nlt.go.th ระบบนี้รวมบริการจดแจ้งการพิมพ์ ISSN ISBN และ CIP ไว้ที่เดียว

การสมัครสมาชิกครั้งแรกไม่มีค่าใช้จ่าย แต่ต้องยืนยันตัวตนตามเอกสารที่ระบบกำหนด แล้วรอเจ้าหน้าที่อนุมัติบัญชีก่อน เงื่อนไขการสมัครอาจปรับได้ตามช่วงเวลา ผมแนะนำให้เข้าไปเช็กหน้าเว็บของหอสมุดแห่งชาติเองอีกครั้งก่อนยื่น

ขั้นตอนขอ ISBN ทำยังไง

ขั้นตอนหลักมีประมาณนี้

1. สมัครสมาชิกในระบบ e-service ของสำนักหอสมุดแห่งชาติ แนบเอกสารยืนยันตัวตน แล้วรออนุมัติบัญชี
2. เข้าเมนูคำร้อง เลือกขอเลข ISBN แล้วกดยื่นคำร้องใหม่
3. กรอกข้อมูลหนังสือ เช่น ชื่อเรื่อง ผู้แต่ง ผู้จัดพิมพ์ โรงพิมพ์ ปีที่พิมพ์ จำนวนหน้า ราคา จำนวนพิมพ์ ช่องที่มีดอกจันต้องกรอกทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ
4. เลือกว่าจะให้หอสมุดแห่งชาติจัดทำ CIP ให้ หรือทำเอง ถ้าไม่มีความรู้ด้านบรรณารักษ์ ให้หอสมุดทำให้จะปลอดภัยกว่า
5. ตรวจข้อมูลทุกช่องให้ละเอียด เพราะบางช่องถ้าบันทึกผิด แก้ไขภายหลังไม่ได้ อาจต้องยกเลิกแล้วยื่นใหม่
6. แนบไฟล์ปกและหน้าปกใน หน้าลิขสิทธิ์ และสารบัญ ไฟล์เป็นภาพหรือ PDF ตามขนาดที่ระบบกำหนด
7. กดบันทึก แล้วรอผลในเมนูรายการ ISBN ถ้าเจ้าหน้าที่ขอให้แก้ จะขึ้นในคำร้องที่ต้องแก้ไข

ระยะเวลาอนุมัติไม่มีตัวเลขตายตัวในคู่มือ ผมเลยแนะนำให้เผื่อเวลาไว้ก่อนวันส่งโรงพิมพ์อย่างน้อยหลายวัน อย่ายื่นแบบเฉียดฉิว

ควรขอ ISBN ตอนไหนของการทำหนังสือ

ควรขอหลังจากชื่อเล่ม สารบัญ และจำนวนหน้านิ่งแล้ว แต่ก่อนส่งไฟล์โรงพิมพ์ เพราะเลข ISBN ต้องพิมพ์ลงหน้าลิขสิทธิ์ และส่วนใหญ่ใส่บาร์โค้ดที่ปกหลังด้วย

ลำดับที่ผมใช้คือแบบนี้

ถ้าคุณยังอยู่ช่วงทดสอบว่าเล่มนี้ขายได้ไหม อย่าเพิ่งรีบขอ เพราะชื่อเล่มยังเปลี่ยนได้ตลอด วิธีทดสอบตลาดก่อนลงทุน ผมเขียนไว้ในบทความเรื่องปกก่อน เงินก่อน

พิมพ์เสร็จแล้วต้องทำอะไรต่อ

ต้องส่งหนังสือให้สำนักหอสมุดแห่งชาติ ตามพระราชบัญญัติจดแจ้งการพิมพ์ พ.ศ. 2550 ผู้จัดพิมพ์ต้องส่งหนังสือ 2 เล่มต่อชื่อเรื่องภายใน 30 วันนับจากวันเผยแพร่ ถ้าเป็นอีบุ๊กให้แจ้ง URL แทน

ข้อนี้คนทำหนังสือเองลืมกันเยอะ เพราะตอนหนังสือออกมาใหม่ ทุกคนวุ่นกับการขาย ผมแนะนำให้กันหนังสือ 2 เล่มไว้ตั้งแต่วันรับของจากโรงพิมพ์ แล้วส่งให้จบในสัปดาห์แรก

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อยเรื่อง ISBN

ข้อผิดพลาดที่ทำให้เสียเวลามากที่สุด คือกรอกข้อมูลผิดแล้วแก้ไม่ได้ ต้องยกเลิกแล้วยื่นใหม่ อีกข้อคือขอเลขก่อนชื่อเล่มนิ่ง พอเปลี่ยนชื่อทีหลัง ข้อมูลไม่ตรงกับเล่มจริง

ข้อผิดพลาดใหญ่อีกข้อคือ ใช้เลข ISBN เดียวกับหนังสือหลายรูปแบบ หนังสือเล่มกับอีบุ๊กถือเป็นคนละรูปแบบ ถ้าจะทำทั้งสองแบบ ควรเช็กกับหอสมุดว่าต้องขอแยกหรือไม่ ถ้ายังลังเลว่าจะทำแบบไหนก่อน อ่านอีบุ๊ก vs หนังสือเล่มประกอบได้

เรื่องพวกนี้ไม่ได้ยาก แค่ต้องรู้ก่อน เหมือนตอนผมทำเล่มแรกที่ไม่มีใครบอกเลยว่าต้องมีขั้นตอนตรวจปรู๊ฟ จนได้หนังสือหน้ากลับหัวมา ขั้นตอนคุยโรงพิมพ์ให้ครบ อ่านต่อได้ที่ต้นทุนพิมพ์หนังสือและการคุยโรงพิมพ์

คำถามที่พบบ่อย

ขอ ISBN เสียเงินไหม

คู่มือของสำนักหอสมุดแห่งชาติระบุว่าการสมัครสมาชิกไม่มีค่าใช้จ่าย และไม่ได้ระบุค่าธรรมเนียมการขอ ISBN หรือ CIP ไว้ ควรตรวจประกาศล่าสุดในระบบอีกครั้งก่อนยื่น

ขอ ISBN ใช้เวลานานแค่ไหน

คู่มือไม่ได้กำหนดระยะเวลาตายตัว ขึ้นกับการตรวจของเจ้าหน้าที่และความครบของข้อมูล ควรเผื่อเวลาหลายวันก่อนวันส่งโรงพิมพ์

ต้องเตรียมเอกสารอะไรบ้าง

ปกและหน้าปกใน หน้าลิขสิทธิ์ และสารบัญ บทคัดย่อแนบหรือไม่ก็ได้ ไฟล์เป็นภาพหรือ PDF ตามขนาดที่ระบบกำหนด

ขายแค่ใน TikTok หรือ Facebook ต้องมี ISBN ไหม

ไม่ได้บังคับทุกกรณี แต่ถ้าวางแผนเข้าร้านหนังสือ ห้องสมุด หรือสายส่ง ควรมีไว้ตั้งแต่พิมพ์ครั้งแรก

อีบุ๊กต้องส่งหอสมุดแห่งชาติไหม

ตามคู่มือ ถ้าเป็นอีบุ๊ก ให้แจ้ง URL แทนการส่งเล่ม ภายใน 30 วันหลังเผยแพร่

ลงมือได้เลยวันนี้

ถ้าต้นฉบับคุณใกล้เสร็จแล้ว ให้เข้าไปสมัครสมาชิกในระบบ e-service ของหอสมุดแห่งชาติไว้ก่อนเลย เพราะบัญชีต้องรออนุมัติ พอชื่อเล่ม สารบัญ และจำนวนหน้านิ่งเมื่อไหร่ จะได้ยื่นได้ทันที

แล้วเขียนวันส่งโรงพิมพ์ไว้ในปฏิทิน ถอยหลังมาอย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์ นั่นคือวันที่คุณควรยื่นขอ ISBN ทำแค่นี้ คุณจะไม่ต้องนั่งรอเลขในวันที่ทุกอย่างพร้อมพิมพ์แล้ว

เขียนโดย

กิตติพจน์ อินทะเสน (บก.แบงก์)

นักเขียนไส้เปียก ผู้เชี่ยวชาญด้าน Self-publishing 10 ปีในวงการหนังสือ หนังสือขายรวมกว่า 200,000 เล่ม อยู่เบื้องหลังหนังสือหลายร้อยปก

ตัวเลขยอดขายเป็นประสบการณ์ของผู้สอนตามช่วงเวลาที่ระบุ ไม่ใช่การรับประกันผลลัพธ์หรือรายได้ของผู้เรียน ผลลัพธ์ขึ้นกับตลาด หัวข้อ และการลงมือของแต่ละคน